صنایع دستی شهر تاریخی نراق
سوغاتی های مهم و ویژه

یکی از منحصربه فردترین سوغات شهر نراق جوزغند می باشد .
جوزغند» شیرینی محلی شهر تاريخي  نراق است که تهیه آن 15 روز زمان می‌برد و به گران‌ترین شیرینی محلی ایرانی برای سوغات معروف است و پس از هشت سال احيا  با شماره ثبت 1130 مورخ 1394/10/30  در شورای ثبت ناملموس به نام نراق و با عنوان «فن تهیه جوزغند در شهر نراق» به ثبت رسید.
«جوزغند» را «جوز» شفتالوی خشک‌شده و «غند»، «آگند» یا «آکند» یعنی افکندن آورده اند .

جوزغند از انواع مختلف ميوه ها از جمله : هلوي محلي به نام " الگ " ،آلوي بخارا ، انجير ، گلابي محلي "اَمرود" و ... درست مي شود. .

 ساخت «جوزغند» اساسا یک کار گروهی در بین خانم‌های نراقی است، یعنی اینکه برای ساخت آن معمولا چند خانم به هم کمک می‌کنند. این شیرینی سنتی را معمولا برای شب یلدا آماده می‌کردند و می‌توان آن را تا یک سال در فریزر یا حتی کمد نگه داشت. با الگوگیری از همین روش سنتی، تعداد زيادي کارگاه ساخت «جوزغند» که خانم‌های سالخورده و میانسال و جوان آن را تشکیل می‌دادند، ساماندهی و در این کارگاه‌ها عملا مراحل ساخت آن مستند شده است.
همچنین چندین سال است شهرداری در راستای رونق صنعت گردشگری و ایجاد بستر های لازم جهت مشارکت شهروندان از جمله زنان سختکوش نراق اقدام به برگزاری جشنواره‌ای جهت معرفي و عرضه  سوغات و محصولات محلي شهر تاريخي نراق با محويت جوزغند می نماید که عموما در مهر ماه هر سال برگزار  می گردد .این جشنواره سالانه مورد استقبال عموم اهالی نراق و توریست ها و مردم شهرهای استان مرکزی و نقاط مختلف كشور قرار گرفته است . تا کنون هشت جشنواره‌ برگزار گردیده و در آن روش ساخت این شیرینی محلی برای حفظ این سنت به نسل‌های جوان‌تر آموزش داده می‌شود . 

طرز تهیه جوزغند:

طرز ساخت این محصول بدین گونه است که نوعی هلوی محلی به نام ((الگ)) را پوست کنده در معرض آفتاب قرار می دهند تا نیمه خشک شود، بعد از چند روز آفتاب خوردن هسته آن را خارج کرده و به جای آن مخلوطی از مغز بادام ، گردو ، شکر، هل و بعضا  پودر نخودچی قرار داده و درب آن را می بندند . بعد از چند روز دیگر آفتاب خوردن و خشک شدن آنها را به وسیله سوزن با یک رشته نخ به شکل دانه های تسبیح به هم متصل نموده و آنرا در محل خشک و خنک برای مصرف آجیل شب عید و ایام زمستان ذخیره می کنند.
این شیرینی کاملا خانگی و دستی است و پخت ندارد، و مراحل ساخت آن زمان‌بر است و حدود دو هفته طول می‌کشد تا فرآوری «جوزغند» انجام شود، در طول این مدت نیز باید دائم آن را در سایه و آفتاب پهن کرد.

جوزغند  گران‌ترین شیرینی محلی ایران به لحاظ کیفیت، مدت زمان تهيه و مواد اولیه (که همه آن ارگانیک است)، است كه توسط سر`پنجه هاي هنرمند و پرتوان بانوان نراقي ساخته می‌شود و کف قیمت آن ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومان است.
یکی دیگر از دلایل گران بودن این شیرینی  فرآوری محصولات قابل استفاده در آن در باغات نراق مانند گردو، بادام، زردآلو و هلوی محلی ، توسط بومی‌های این شهر تاریخی  است، که باعث می‌شود ارزش آن چند برابر شود.


یکی از کمک‌های مردمی که در هشت سال دفاع مقدس توسط مردم نراق به جبهه‌های جنگ ارسال می‌شد همین «جوزغند» بود. تصاویری از دوران جنگ وجود دارد که رزمندگان نراق را با «جوزغند» آویخته به گردن نشان می‌دهد. در بین رزمندگان نراقی «جوزغند» معروف به نارنجک لپی بود چون آن را درون دهان خود می‌گذاشتند و بعد ازخوردن آن اعتقاد داشتند در شکم منفجر می‌شود و انرژی خود را آزاد می‌کند. این غذا نیاز به گرم کردن نداشت، فاسد نمی‌شد، فضای زیادی را اشغال نمی‌کرد و کالری بسیار بالایی از خود آزاد کرده و احساس سیری به رزمنده دست می‌داد؛ به همین دلیل «جوزغند» را صرفا یک شیرینی محلی نمی‌دانند .
در گذشته‌های دورتر، محدودیت‌های زمان جنگ، افراد را مجبور می‌کرده دست به ساخت چنین محصولاتی بزنند. برای مثال مطالعات نشان می‌دهد حلواشکری هم در ابتدا بخصوص در عصر صفویه به عنوان یک جیره جنگی ساخته می‌شده و نکته جالب توجه این است که خاستگاه حلواشکری هم منطقه جاسب و شهر نراق است .
ویژگی‌هایی که «جوزغند» دارد، آن را به یک جیره غذایی تبدیل کرده است و رزمندگان در زمان جنگ با نوشتن نامه به خانواده‌هایشان از آنها می‌خواستند که برای آنها از این شیرینی بفرستند تا آن را به عنوان یک وعده غذای کامل در عملیات جنگی استفاده کنند، به عبارتی نوعی جیره جنگی هم بوده است
 
مسافرانی هم که در زمان‌های گذشته عازم سفرهای زیارتی بودند «جوزغند»را به عنوان توشه راه و یک وعده غذایی کامل استفاده می‌کردند. چوپانان هم هنگامی که گوسفندان را به چرا می‌بردند از «جوزغند» به عنوان یک وعده غذایی کامل استفاده می‌کردند.

این شیرینی به صورت حرفه‌ای و نسل به نسل توسط بانوان نراقي به دخترانشان آموزش داده می‌شود. با گذشت حدود هشت سال از پروژه احیای شیرینی «جوزغند» در حال حاضر  ۵۰ کارگاه خانگی در شهر نراق شکل گرفته است، بنابراین امروزه اکثر خانواده‌های نراقي به صورت مستقیم یا غیرمستقیم در حال ساخت آن هستند.

سوغات نراق است که نامش جوزغند است
اندر شکمش گردو و بادام و تَنده است
جوزش بود از اَلگ ( هلویی )که سفید است
غندش بوَد آغِستن و معناش نه قند است
خوشمزه بوَد حاصل این خوشه که بینی
با زحمت بسیار زنان برسر بند است
معماری تاریخ و هنر گنبد بیضاء
قیمت نتوان گفت؛ نپرسید که چند است
- توضیحات :
* تنده : همان مغزبادام یا زردآلوی تلخ است که تلخی آنرا طي مراحلي میگیرند
* غند: یا آغَند یا آغستن به معنای افکندن
* جوزغند : آلو یا شفتالوی خشک شده که درون آنرا پر میکنند ( به پر کردن آغستن گویند)
شاعر:خانم لیلا اسماعیلی