تاریخچه
وجه تسميه نراق:
 اقوال مختلفی در بیان وجه تسمیه نراق وجود دارد  برخی نام نراق را گرفته شده از حروف در هم ریخته قران می دانند  . گروهی نام آنرا را برگرفته از نام ستاره ایی دانسته ولی نقل مشهوری که در این زمینه وجود دارد و به نظر می رسد مستند ترین وجه تسمیه نراق  باشد این است که بیان شده است  نراق از  دو کلمه نر و عراق اخذ  شده است . 
نر یا نره به معنای  بلندی و عراق اشاره به منطقه عراق عجم می باشد . مسلمانان بعد از فتح ایران به منطقه فعلی استان مرکزی ، ری و اصفهان و همدان عراق عجم می گفتندو فلات مرکز ایران با این نام شناخته می شد .  نر  عراق یعنی بلندی عراق عجم . در فلات مرکزی ایران از طرف کاشان نراق بلند ترین نقطه منطقه به حساب آمده و در واقع مرز ورود به منطق عراق عجم محسوب می گردد. 
چگونگی شکل گيری نراق : 
آنچه از مطالعه تاریخ به دست می آید نشان می دهد شهر نراق به شکل امروزی شهری است که بعد از اسلام به وجود آمده است و این نظریه گرفته شدن نام نراق از حروف در هم ریخته قران را هم به نوعی  تایید می کند . قبل از اسلام ساکنان این منطقه در هفت مرکز جمعیتی به صورت پراکنده زندگی و تنها برای مراسمات و نیایش گرد هم جمع می شده اند . این هفت منطقه عبارتند از
 1 – گرینان ( ابتدای جاده جاسب در گردنه نراق )
 2 – بیدشک علیا
 3 – بیدشک سفلا
 4 – کندقه  
5- منظریه ( بالاتر از دانشگاه شمال جاده ) 
6 – شریف آباد و شمس آباد  ( منطقه کنونی شهرک فاضل ) 
7 – در چاله سرخ  تا کوه درزو ( منطقه پا چنار قاضی ) 
  اما با مطاله تاریخ قم و کاشان این موضوع به دست می آید که  بعد از ورود اسلام به ایران  تعدادی از اشعریون قم و کاشان  که اصالتا از اعراب اهل یمن می باشند در اواخر قرن اول هجری و اوایل قرن دوم  هسته اولیه شهر نراق به شکل امروزی در منطقه محله سفلی به محوریت مسجد امام حسن ( ع)را  شکل می دهند .  ساکنان شهر نراق که قبل از اسلام اقوام گبر ، آتش پرست وبه دین زرتشت اعتقاد داشته اند یکی از عبادت گاه های خود را در همین مکان فعلی مسجد امام حسن قرار داده که بعد از ورود اسلام به ایران و تاثیر اشعریون پیرو امامت و ولایت از همان ابتدا به مذهب شیعه روی آورده  و ظاهرا به لحاظ تقدس مذهبی که این مکان در نزد ساکنان داشته است  بنای مسجد امام حسن را بر روی آتشکده موجود احداث نموده اند . بسیاری از کارشناسان باستان شناسی با دیدن فرم و شکل و جهت احداث بنا این نظریه راارائه نموده اند که این مکان در ابتدا مسجد نبوده و معماری آن به قبل از اسلام و به معماری دوره ساسانی بر می گرددکه در جای خود کاملا به شرح آن خواهیم پرداخت . 
اسناد تاریخی بر جای مانده از تاریخ شهر نراق :
 برای اثبات هر ادعایی نیاز به ارائه سند و مدرک معتبر می باشد بخصوص وقتی که صبحت از تاریخ به میان می آید چون امکان جعل و تحریف تاریخ به نفع قوم غالب زیاد است . جمله معرفی در تاریخ نویسی وجود دارد که بیانگر این موضوع است ( تاریخ را قوم غالب می نویسد ) . اگر ما بخواهیم برای یک علاقه مند  از تاریخ و فرهنگ خود سخن بگوییم چاره ای نداریم که او را به منابع و آثار به جای مانده ارجاع دهیم  تا حرف و ادعای ما را بپذیرد . مثلا وقتی که مطرح می شود سابقه سکونت در شهر نراق بیش از 2000 سال است باید دلیلی بر این سخن خود ارائه کنیم . آیا این یک حدس شخصی است یا اینکه بر اساس تحقیق و پژوهش یا مشاهده به دست آمده است . متاسفانه تابحال تحقیق و پژوهش کاملی از تاریخ نراق چه به روش اسنادی و چه به روش میدانی صورت نگرفته است که می طلبد نراقی های اهل علم و ادب به این امر مهم همت گمارند وتاریخ نیاکان خود را که بخشی از هویت و ریشه آنها است برای علاقه مندان و نسل آینده به یادگار گذارند . این حقیر خود به تنهایی اقداماتی در این خصوص انجام داده ام و به نظر می رسد در یکی دوسال آینده کتابی هر چند ناقص از تاریخ شهر نراق به دوستداران تقدیم نمایم باشد که  این حرکت موجب نقد بزرگان و اهل فضل و ادب  قرار گیرد و در نهایت  این نقادی عالمانه به نفع منطقه ابهامات تاریخی شهرمان تمام خواهد گردد .
برای فردی که  تاریخ  می نویسد ، ذکر منبع و ماخذ  نوشته های آن بسیارمهم و حائز اهمیت است .نمی شود هر نظر شخصی را به اسم تاریخ ثبت کرد  این نوشتار چون مقدمه ای است بر تاریخ نراق ذکر دقیق منابع و ماخذ ها در آن ذکر نشده و  ادعا هم ندارد که مطالب آن  مستند و عین تاریخ  است اما در این نوشتار دو ادعا را مطرح و نسبت به آن دلایل و مدارک خود را ارائه می نمائیم .
 1 – نراق بیش از 2000 سال سابقه سکونت دارد .
 2 – نراق بیش از 1300 سابقه مرکزیت حکومت منطقه و نقطه سکونت شهری به شکل امروزی دارد( سابقه مدنیت ) . 
در ادعای اول اسنادی همچون آثار به جای مانده از سکونت در قلعه و دژ مستحکم ال ، آثار و شواهد موجود در تپه تاریخی گرینان ، آثار به جای مانده در تپه تاریخی کافران در منطقه بیدشکین ( امامزاده زبیده خاتون ) ، آثار به جای مانده در کوه درزو ، آثار به جای مانده در منطقه درچاله سرخ و مرغزار و منطقه شریف آباد تمامی آنها اثبات می کند که اقوامی به صورت پراکنده  در این نواحی زندگی کرده و دارای تمدن و فرهنگ خاص خود بوده اند . برای مثال سفال های عصر ساسانی ، اشکانی ، سلوکیان و هخامنشیان در تپه کوه کافران به وضوح در روی بستر تپه  دیده می شود و در حال حاضر این مناطق توسط میراث فرهنگی به عنوان تپه های باستانی به  ثبت رسیده است تا در زمان مناسب بر روی آنها کاوش های باستان شناسی صورت گیرد . در جای خود نمونه آثار گشف شده از این مناطق که در حال حاضر در موزه های کشور نگهداری می شود تشریح خواهد شد . 
اما ادعای دوم . قوی ترین سند و مدرک تاریخی در قدمت مرکزیت حکومت در 1300 سال پیش شهر نراق حادثه تاریخی به شهادت رساندن امامزاده حضرت سلطانعلی ابن امام محمد باقر (ع) می باشد . از مطالعه کتابهای تاریخی که پیرامون این حادثه و شرح آن مطلب نوشته اند می توان نتیجه گرفت در سال 116هجری قمری این اتفاق در منطقه اردهال رخ می دهد و حاکم وقت نراق به اسم زبیر عرب که معروف به زبیر نراقی بوده در آن نقش ایفا می نماید .
اگر تاریخ ورود امامزاده به ایران ونهایتا رسیدن به کاشان  و نحوه شهادت  آن بزرگوار را در منطقه اردهال  مورد بررسی قرار دهیم به این نتیجه خواهیم رسید که این فرزند بزرگوار رسول خدا  در فاصله بین  سالهای 113 تا 114 هجری قمری به دعوت مردم چهل حصاران ((کاشان فعلی ))و فین به ایران آمده و در مسیر رسیدن خود به کاشان چون زبیر به عنوان نماینده حکومت وقت امویان بر نراق مسلط بوده است راه خود رابه طرف جاسب منحرف و از طریق جاسب وارد خاوه و اردهال و بعد کاشان می گردد . در مدت دو سال اقامت ایشان افراد زیادی به ایشان گرویده و حکومت منطقه اردهال متوجه این خطر  می گردد لذا با ارسال نامه ای کوتاهی  زبیر حاکم نراق را به اطلاع حاکم اموی مستقر در قزوین می رساند . نقطه فعلی محل دفن  خیمیه آن بزرگوار بوده که هر جمعه در این مکان نماز جمعه برگزار و مردم نراق ، جاسب ، قراء مشهد و کاشان نزد آن حضرت مشرف و از تعلیمات ایشان استفاده می نموده اند . انتخاب منطقه مشهد اردهال برای تبلیغ و نماز جماعت به لحاظ استفاده مردم تمامی مناطق پیرامون از جمله نراق بوده است که به شدت از طرف زبیر حاکم مستبد نراق مورد کنترل قرار داشته اند . امامزاده طبق اسناد موجود ظاهرا دو سال در این منطقه تبلیغ نموده و طی این دو سال جمع زیادی را به گرد خود جمع کرده که  با اعلام خبر نفوذ معنوی ایشان توسط حاکم وقت مشهد اردهال(( زرین نعل )) و کوتاهی زبیر در کنترل این موضوع به نماینده حکومت امویان در قزوین  دستور شهادت امام به همراه 400 سواره نظام از قزوین به فرماندهی ارقم شامی  راهی نراق می گردد و مدتی در نراق مقدمات حمله به امامزاده را فراهم و در نهایت شبانه به اردهال رفته و در حالی که مردم از اطراف امامزاده پراکنده شده بودند ایشان را مظلومانه  به شهادت می رسانند و حوادث بعدی که قیام مردم فین و دفن امامزاده و گرفتن انتقام از عاملان این جنایت  بوده صورت می گیرد . زبیر درهمان  جنگ با امامزاده به درک واصل می گردد و از این به بعد اشعریون و نراقیها از شر او خلاص می شوند . فینی ها زرین نعل حاکم مشهد اردهال را در کوره قناتی یافته وبه  قتل می رسانند و هر کس را که در کشتن امامزاده شریک بوده قصاص می کنند . بعد ها حکومت به خاطر کمک مردم خاوه اردهال به امامزاده این روستا را با خاک یکسان می کند و تعداد زیادی از ساکنان آن را می کشد . مردم خاوه از همان ابتدا در رکاب امامزاده بوده و کل روستای خود را وقف ایشان می کنند که حضرت مقداری را برای امرار معاش و سکونت خودشان به آنها  باز می گرداند . در جنگ امامزاده تعداد زیادی از اهالی جاسب به شهادت می رسند .  مراسم آئینی قالی شویان که بیش از 1300 سال قدمت دارد بیان نحوه قیام مردم فین و دفن امامزاده می باشد که هر سال سیل مشتاقان آن امامزاده واجب التعظیم رابه سوی خود روان می سازد . موقعیت سوق الجیشی و وجود اشعریون شورش گر در شهر نراق موجب گردیده بود که حکومت وقت  فردی متعصب از اهالی بصره را به حکومت نراق منصوب نماید و زبیر توانست با قوایی که در اختیار داشت اشعریون را در نراق سرکوب و کنترل نماید . شرح این داستان و نقش زبیر در این حادثه بیان قسمتی از جایگاه تاریخی شهر نراق است که در آن مقطع از تاریخ یعنی 1300 سال پیش پادگان یا  ساخلو و مرکز کنترل حکومت در منطقه فلات مرکزی ایران  بوده است تا کنترل و رفت و آمد سادات علوی و اشعریون را به کاشان ، قم ، یزد ، کرمان و ری را تحت نظر بگیرند .در کتاب  تاریخ قم تالیف حسن قمی در قرن چهارم هجری از شهر نراق نام برده و قلعه ال را یکی از قلعه های مستحکم منطقه ذکر کرده است . از همان ابتدای شکل گیری شهر نراق پیوند عجیبی بین مردم نراق ، کاشان ، قم و همدان برقرار بوده و همین پیوند باعث گردیده  از قرن شش هجری به  بعد مسیر تجاری مهمی بین این شهر ها شکل گیرد که بعدها در توسعه شهر تاثیر زیادی داشته . این مسیر به جاده ابریشم معروف است که در جایگاه خود به نقش آن در توسعه و پیشرفت شهر نراق خواهیم پرداخت .موقعیت قرار گرفتن شهر نراق در مسیر کاروان سادات علوی و ولایت مداری مردم این شهر در طول سالهای متمادی موجب گردیده که خانواده های سادات در این شهر احساس آرامش داشته و زندگی نمایند . امامزادگان شش گانه در امامزاده سلیمان (ع)  امامزاده یحیی و بی بی زبیده خاتون و احترامی در اذاهان تاریخی نراقیها دارن گواه بر این ادعا است . شهر نراق در طول تاریخ خود حوادث و بالا و پائین های زیادی را به خود دیده است . در مقطعی از زمان خراب و در مقطعی آباد بوده است . اما نکته ای  مهم و حائز اهمیت این است که مردم این خطه از ایران اسلامی همچون دیگر مناطق فلات مرکزی و بخصوص کاشان،قم و یزدو کرمان فرهنگشان با فرهنگ  شیعی و علوی عجین گردیده است . 
مختصات جغرافیایی شهر نراق :
برای شناخت موقعیت جغرافیایی شهر نراق ابتدا باید موقعیت جغرافیایی شهرستان دلیجان را بدانیم تا بر مبنای آن موقعیت شهر نراق از لحاظ وسعت ، جمعیت و تقسیمات کشوری به دست آید . 
شهرستان دلیجان  در جنوب شرقی استان مرکزی با مساحتی برابر 25/2141 کیلومتر مربع واقع  می باشد که حدود 3/7 درصد از مساحت استان مرکزی را شامل می گردد. موقعیت جغرافیایی شهر دلیجان به عنوان مرکز شهرستان : 50 درجه 41 دقیقه طول جغرافیایی و 23درجه و 59 دقیقه عرض جغرافیایی قرار گرفته است . این شهرستان از شمال به استان قم ، از غرب به شهرستان محلات و از جنوب و شرق به استان اصفهان محدود شده است . 
در حال حاضر شهرستان دلیجان دارای دو شهر ( دلیجان ، نراق ) و چهار دهستان به شرح زیر می باشد . 
 1 - هستیجان 2 -  دودهک 3-  جاسب 4 - جوشق می باشد .
شهر نراق با وسعت 70 کیلومتر مربع در فاصله 50 درجه و 49 دقیقه  طول جغرافیایی  و 34 درجه عرض جغرافیایی قرار گرفته است . ارتفاع نراق از سطح دریا 1650 متر مربع می باشد . در 15 کیلومتری از غرب به دلیجان ،  در 40کیلومتری به محلات - از شرق در 22 کیلومتری به مشهد اردهال  در 40 کیلومتری به نیاسر و در 60 کیلو متری به کاشان  و از شمال در 8 کیلومتری به روستاهای جاسب  و در جنوب در 15 کیلومتری به روستای سینقان منتهی می گردد .
کوه های نراق مربوط به سلسله جبال کرکس در فلات مرکزی ایران می باشد  بلند ترین کوه شهر نراق کوه(( ویلیجیا)) است با ارتفاع 3330 متر در شرق که تا جنوب شهر امتداد دارد .در شمال شهر رشته کوهی قرار گرفته که مانند دیواری شهر را محصور کرده است و بلند ترین نقطه آن را((اُل ))با متوسط 1000 متر می گویند .  در جنوب غرب شهر دو کوه دیگر به اسم ((کاه و گندم ))نیز وجود دارد . 
آب و هوای شهر نراق ((معتدل کوهستانی)) است . زمستان های سرد و تابستان های نسبتا خنک دارد . فرم تپو گرافی شهر نراق ( قرار گرفتن مابین دو رشته کوه ) و بر قراری باد غالب شرق به غرب در این کریدر طبیعی موجب گردیده که این شهر در ایام گرم سال بسیار خنک ومطبوع باشد و حتی در این میان با شهر محلات و نیاسر از شهر های خوش آب و هوای منطقه هستند قابل مقایسه نیست و این عامل طبیعی موجب گردیده در ایام گرم گردشگرزیادی به شهرنراق و مزارع پیرامون آن بیایند  که در بخش جاذبه های طبیعی به آن اشاره کامل خواهیم کرد . حد اقل دما در شهر نراق 5 درجه زیر صفر و حد اکثر 25 درجه اندازه گیری شده است . میانگین دمای سالانه 15 درجه سانتیگراد می باشد .  میزان بارندگی بین 200 تا 300 میلیمتر محاسبه شده است . بیشترین میزان بارش در فروردین ماه  صورت می گیرد .